Có bao nhiêu lò phản ứng RBMK đang hoạt động?

Sự cố này xảy ra ngày 26/4/1986, ở lò phản ứng số 4 nhà máy điện hạt nhân Chernobyl, gây phát tán phóng xạ trên một diện tích rộng lớn ở châu Âu. Nhà máy điện hạt nhân Chernobyl khi ấy có 4 lò phản ứng, đều sử dụng lò phản ứng RBMK của Liên Xô (cũ). Nguyên nhân sự cố được cho là do một cuộc thử nghiệm turbine bị lỗi.

Lò phản ứng RBMK (Reaktor Bolshoy Moshchnosti Kanalniy - “lò phản ứng kiểu kênh công suất cao”) do Liên Xô thiết kế chế tạo, là lò phản ứng sử dụng than chì làm chất điều tiết, giúp duy trì phản ứng dây chuyền và làm mát lõi lò phản ứng bằng nước. RBMK còn được gọi là lò phản ứng than chì nước nhẹ (LWGR).

RBMK là lò phản ứng thế hệ II đời đầu và là thiết kế lò phản ứng thương mại lâu đời nhất vẫn còn vận hành rộng rãi. RBMK được thiết kế, chế tạo trong giai đoạn 1964-1966. Đây là một trong hai loại lò phản ứng sản xuất điện đưa vào chế tạo hàng loạt ở Liên Xô trong giai đoạn những năm 1960-1970, loại còn lại là lò phản ứng VVER.

Sự kết hợp giữa chất điều tiết bằng than chì và chất làm mát bằng nước không được tìm thấy ở bất kỳ lò phản ứng hạt nhân nào khác trên thế giới. Như thảm họa Chernobyl năm 1986 cho thấy, một số đặc điểm thiết kế của lò phản ứng RBMK ban đầu có một số thiếu sót, đặc biệt là thiết kế thanh điều khiển và hệ số rỗng dương lớn.

Hầu hết lỗi trong thiết kế của lò phản ứng RBMK-1000 đã được khắc phục sau thảm họa ở nhà máy Chernobyl và kể từ đó, nhiều lò phản ứng RBMK đã tiếp tục hoạt động mà không gặp bất kỳ sự cố nghiêm trọng nào trong hơn 30 năm qua.

Có ba thế hệ lò phản ứng RBMK với các điểm khác biệt đáng kể về các tính năng thiết kế an toàn:

● Thế hệ đầu tiên, có 4 lò phản ứng là Leningrad 1&2, Kursk 1&2. Chúng được thiết kế, đưa vào vận hành vào đầu đến giữa những năm 1970, trước khi các tiêu chuẩn mới về thiết kế, xây dựng nhà máy điện hạt nhân, Quy định an toàn chung OPB-82, được ban hành tại Liên Xô năm 1982.

● Thế hệ thứ hai, gồm các lò phản ứng Leningrad 3&4; Kursk 3&4; Ignalina 1&2; Smolensk 1&2 đưa vào hoạt động từ cuối những năm 1970, đầu những năm 1980, tuân thủ tiêu chuẩn OPB-82. Ignalina 2 (đã ngừng hoạt động) có các tính năng an toàn vượt trội so với các tổ máy thế hệ thứ hai khác.

● Sau thảm họa Chernobyl 1986, các tiêu chuẩn an toàn của Liên Xô được sửa đổi một lần nữa (OPB-88). Lò phản ứng RBMK (Smolensk 3) được chế tạo theo các tiêu chuẩn thế hệ thứ ba này.

Các kế hoạch dài hạn trước đây của Nga đặt ra khả năng thay thế các tổ máy Leningrad, khi hết thời gian sử dụng kéo dài, bằng các tổ máy MKER-1000 mới. Đây là phiên bản cải tiến của thiết kế RBMK. Sự khác biệt chính nằm ở khoảng cách giữa mạng lưới than chì trong lõi và việc tích hợp các hệ thống an toàn thụ động.

Vào thời điểm xảy ra sự cố Chernobyl, khi ấy Liên Xô đang có 17 lò phản ứng RBMK; Litva có 2 lò RBMK. Sau sự cố xảy ra, 3 lò RBMK còn lại ở Chernobyl; 1 lò RBMK khác ở Nga và cả 2 lò RBMK của Litva ngừng hoạt động vĩnh viễn. Tại Chernobyl, lò số 2 chấm dứt hoạt động năm 1991; lò số 1 ngừng hoạt động tháng 11/1996; lò số 3 ngừng hoạt động tháng 12/1999. Tại Litva, lò số 1 nhà máy điện hạt nhân Ignalina ngừng hoạt động tháng 12/2004; lò số 2 ngừng hoạt động tháng 12/2009 như một điều kiện để nước này gia nhập Liên minh châu Âu.

Tính đến đầu năm 2026, có 7 lò phản ứng RBMK-1000 còn đang hoạt động tại Nga. Các lò phản ứng này đã được hiện đại hóa với các tính năng an toàn để khắc phục những khiếm khuyết thiết kế vốn có đã góp phần gây ra thảm họa Chernobyl năm 1986. Tất cả tổ máy này đều do Nga vận hành và dự kiến ​​sẽ ngừng hoạt động trong khoảng thời gian từ năm 2026 đến năm 2034.

Sau đây là các lò phản ứng RBMK (7) còn đang hoạt động:

● Nhà máy điện hạt nhân Kursk (2): Kursk 3 hoạt động đến năm 2029, Kursk 4 hoạt động đến năm 2031. (Kursk 1 đóng cửa tháng 12/2021, Kursk 2 đóng cửa tháng 1/2024).

● Nhà máy điện hạt nhân Smolensk (3): Smolensk 1 hoạt động đến năm 2028, Smolensk 2 hoạt động đến năm 2030, Smolensk 3 hoạt động đến năm 2050.

● Nhà máy điện hạt nhân Leningrad (2): Leningrad 3 hoạt động đến năm 2030, Leningrad 4 hoạt động đến năm 2026. (Leningrad 1 đóng cửa tháng 12/2018, Leningrad 2 đóng cửa tháng 11/2020).